Hilal Hanım çorba kelimesi için "Türkçe mi Arapça mı?" diye sormuş, ben de Farsça demiştim. Kökeni hakkında da bir araştırma yapıp burada yayınlayım istedim.
Çorba kelimesi, Yaşar Çağbayır tarafından "Arapça'da, şurba (et suyu)"olarak verilmiş. Andreas Tietze, Kubbealtı Lûgatı ve Hasan Eren ise kelimenin Farsça olduğunu söylüyor.
Eski Osmanlıca'da da şorba / şorva olarak kullanılan çorba, Farsça'daki "ş" lerin Türkçe'de "ç" ye dönüşmesi ile çorba olmuştur. ( şorva / şorba < çorba )
Çorba (çorpa) kelimesi, ayrıca Moğolca'da yaban domuzunun yavrusuna verilen isim. Ali Şîr Nevâyî'nin Muhakemetü'l Lügateyn eserinde de bu kelime yer alıyor.
Kaynaklar:
1. Ötüken Türkçe Sözlük, Yaşar Çağbayır
2. Türkçe Sözlük ( Kubbealtı Lûgatı), İlhan Ayverdi-Ahmet Topaloğlu
3. Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugâtı-Andreas Tietze
4. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Hasan Eren
2. Türkçe Sözlük ( Kubbealtı Lûgatı), İlhan Ayverdi-Ahmet Topaloğlu
3. Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugâtı-Andreas Tietze
4. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Hasan Eren
Merak ettiğiniz kelimelerin ve deyimlerin kökenlerini Kelime / Deyim Danışma bölümünde yazarlarımıza sorabilirsiniz...
16 yorum:
Ne büyük bir düş kırıklığı :(
Ben bugüne kadar hep Türkçe olduğunu düşünmüştüm...
Ama görsel çok güzel, canım çekti :)
Çorba, Türk yemek kültüründe çok önemli bir yer işgal ettiği için çorba kelimesinin Türkçe olduğunu düşünmüşsünüzdür belki :)
Aynen dediğiniz gibi.
Onun gibi başka sözcükler de var: Örneğin bisiklet sözcüğünün de Türkçe olmadığını öğrendiğimde çok büyük bir düş kırıklığı yaşamıştım.
Çok sık kullandığımız, Türkçe kurallarına uyup da yabancı kökenli olan sözcükleri öğrendiğim zaman sanki içimden bir parça kopuyor (abarttım galiba :)
Neyse, çorba güzeldir, onsuz olmaz. Varsın yabancıca olsun, ne yapalım...
:) Bence de çorbasız olmaz...
Bir an düşündüm de acaba çorba kelimesinin yerine Türkçe bir kelime kullanmak isteseydik bu kelime ne olurdu?
Türk lehçelerinin bazılarında da "sorpa" olarak geçiyor çorba kelimesi.. Et suyu manasında da sıklıkla kullanılmakta...
Bugün DGS (dikey geçiş sınavı) 'ye girdim paragrafta çorbanın etimolojisinden bahsediyor ve kültürel özelliklerinden bahsediyordu. Yani yukardaki yazının aynısıydı.
Bi an dejavu yaşadım "oha !" diyesim geldi :)
Buradan mı aldılar yoksa yazıyı? :)
Elimdeki Arapça kaynaklar kelimenin Arapça 'ŞURBA'dan geldiğini yazıyor(çoğulu ŞUREB).Yani genel kanaat şurba>çorba olduğu yönünde ve bence Moğolca kelime ile etimolojik ve semantik olarak ilişki ve bağdaşma aramak abes.
Alın size bir kaç bilgi, belki bir zaman işinize yarar:
şurba tamatim: domates çorbası
şurba ekraş: işkembe çorbası
şurba futr: mantar çorbası
şurba ades: mercimek çorbası
şurba ruzz: pirinç çorbası
şurba hudar: sebze çorbası
şurba decac: tavuk çorbası
Yalnız şunu eklemek istiyorum ki ,Nişanyan sözlüğünde kelimenin etimolojisini yaparken Farsça şor(tuz)+ba(yemek)= şorba(tuzlu yemek)şeklinde olduğunu söylüyor.
Zaten Moğolcadaki çorba kelimesi ile bizim kullandığımız çorba kelimesi arasında bir ilişki yok.
çorba..........şorbe kürtçede de kullanılan irani bir kelimedir.şor tuzlu demek olduğu kadar verimsiz,kurak anlamlarıda var.mesala çorak kelimesi aslında şorax'dan geliyor(ax=toprak).yani tuzlu toprak bitkiyi öldürür.yapılan ilk çorbanında süt ürünü tarhana çorbası olabileceğini düşünürsek etimoloji yerine oturuyor.ayrıca et çorbasına türklerde sorpa denildiğini söyleyen arkadaşıma da açıklama yapayım.sorpa kelimesinin aslı serpe demek.kürtçede ser=kelle=baş ve pe=ayak,paça kelimelerinin birleşiminden oluşuyor ve sakatat anlamında kullanılıyor.et suyu dediği işkembe,kelle paça gibi çorbalar ve yemekler için kullanılıyor.
çorba........çorbanın kürtçe etimolojisini tartışırsak,şîrav=şîrve=şûrbe=şorbe=çorbe=çorba.burada dikkat edilecek husus şîr,şûr=şor ve çor köklerinin hepsinin de kürtçe olması.şîr süt demek,şîrden kelimesi de burdan geliyor.şûr=şor tuz demek.çor=çîr kuru,kurumuş,verimsiz,çorak demek.ayrıca kayısı kurusuna da çîr denir.ama etimoloji asıl şîrav'dan geliyor.şîr süt ve av=ab su demek.yani sütsu demek.ayrıca bütünleyici olsun diye şunu da söyleyeyim kürtçede yemeğe de şîv denir.
Sami dil ailesinden gelen, yani Arapça ile akraba bir dil olan Etiyopya'nın resmi dili Habeşçe (Amharca)'da da kelimenin shorba şeklinde oluşu ben de mezkur kelimenin orjininin İrani değil de sanki Sami dil öbeğine aitmiş gibi bir izlenim uyanmasına sebep oldu.
Bu hususu aynen bu şekilde Nişanyan'a da e-mail ile bildirdim ama bir yanıt alamadım.Köşesinde de yazdı mı yazmadı mı bilmiyorum.
heredot tarihinde med konfederasyonu içinde etiyopya adında bir halkın olduğu da yazılıdır.medler kürtlerin ataları ve bir imparatorluk,sınırları da mısır ve etiyopyaya uzanıyor.sizce shorba kelimesi bu dönemde habeşçeye(amharcaya) geçmiş olabilir mi?heredot tarihin babası ben ne diyebilirim ki...
Ben kelimenin kökeninin Sami dil öbeğine dayanabileceğini söylerken gerek Amharca shorba olsun gerek Arapça şurba olsun ortak kökenin Ş-R-B olabileceğini söylemek istemiştim.
Nitekim Amharca shorba sizin söylediğiniz gibi
shor*(tuz)+ba yemek şeklinde hiç mi hiç değil.Siz kökeni tuz olarak açıklıyorsunuz ama Amharca shorba Sami Dil Ailesindeki ortak Ş-R-B yani içmek fiiline dayanıyor.Siz kelimeyi ortadan ayırıp tuz+yemek diyorsunuz ben ise kelimeyi bütün halde ele alıyorum.Bütün mesele bu.
çorba....kelimesi süt ve su kelimelerinin birleşiminden oluşmuş.şir ve av,ab kelimelerinden.şir ile oluşan birçok kelime var kürtçede.şirbe(çorba),şirdan=şirden(süt veren,emziren hayvanın midesi),aşire(aşure),şirani(yiyecek olarak tatlı),şire(şıra),şirbet(şerbet),şirin(tatlı),şirşêrk(muhallebi),şiv(yemek),peşir(meme) bunların hepsi şir yani süt etimolojisinden geliyor.aşiret de.şir kelimesi nerden geliyor dersen onu da anlatayım.süt sağarken çıkan şır sesinden geliyor.şırıltı da ordan geliyor.daha öncede söylemiştim kürtçe hem etiofonotik hem de heceli bir dil.her hecenin bir etiolojik anlamı var.anlamsız ekler almaz.bükümlü hecelerle anlam bağları kurarak ses zenginliğiyle fonetiğini oluşturur.eril ve dişil kelimeleri de var.14 zaman kipi var.bu etimoloji sizi tatmin etmediyse yapacak başka birşey yok.
iyi hasta kimsenin bilmedigi bir sey var... o da bu kelimenin japonca ile turkcenin birlestigi donemlerden kalma oldugudur... zira [şiru] denilen ve hatta [şıra] kelimesiylede baglantili olabilecek olan bu kelime anlam kokeni itibariyle [su-sulu] gibi suyla ilgili olmalidir. ve bunun delilide japoncada sabittir...
Yorum Gönder
Eğer blogunuz/siteniz yoksa aşağıdaki listeden Adı/Url kısmını seçerek sadece adınızı yazarak yorum bırakabilirsiniz.
Yorumunuz için şimdiden teşekkürler...