Renk İsimlerinin Kökeni

Renklerin sayısız tonu bize sayısız güzellik sunuyor. Gözümüze hitap ettiği gibi ruh hâlimizi de etkiliyor ve kelimeler gibi kendimizi ifade etmemizi sağlıyor. Kırmızı, mavi, yeşil, mor... Hepsi ne çok anlam içeriyor...

Renk: Farsça "renk", "boya", "kan", "utanma" gibi anlamları olan "reng" kelimesi Türkçeye "renk" olarak geçmiştir.

Mavi: Arapça "su" anlamına gelen "mâ"dan "mâî" (su renginde, suyla ilgili olan, suya benzeyen). Türkçeye "mavi" olarak geçti.

Pembe: Farsçada "pamuk" ve "pamuk çiçeği" anlamına gelen "penbe" kelimesinden "pembe" olarak dilimize girmiştir. Pamuk çiçeklerinin başlangıçta açık kızıla çalan renklerinden ismini almıştır.

Yeşil: Türkçedeki "taze", "diri" anlamındaki "yaş"tan "yaşıl-yeşil" dönüşümüyle günümüze gelmiştir. Bitkilerdeki canlılığı anlatmada kullanılırken anlam genişlemesiyle renk ismi olmuştur.

Kırmızı: Arapça "al", "kızıl" anlamına gelen "kırmıs"tan "kırmızı" olarak dilimize girmiştir. Eski Türkçede "kızıl" kullanılmıştır.

Lacivert: Farsçada koyu mavi renkli bir taş için kullanılan "lâciverd" kelimesinden geçmiştir. Eski Farsçada "lâjverd", Sanskritçede de "koyu mavi" anlamında "lajavarta" olarak geçer.

Mor: Farsça "demir pası" anlamındaki "mûr" kelimesinden gelmiştir.

Sarı: Eski Türkçe "sarı boya" anlamındaki "sarığ"dan gelmiştir.

Bej: Fransızcadaki "beige" kelimesinden gelmiştir. Bu ismi koyun yününün renginden almıştır.

Kahverengi: Bildiniz, "kahve"den. :) Farsça "gahvai reng"ten dilimize girmiş. Tembelliğe gelmiş gibi bu da... Kahve ne renk ki?

Gri: Fransızca "açık kül rengi" anlamındaki "gris"ten Türkçeye girmiştir.

Siyah: Farsça "kara" anlamındaki "siyâ"dan gelmiştir.

Beyaz: Arapça "beyâz" kelimesi "süt" anlamındadır. Aklık bildiren nitelemeler için de "beyaz" kullanılmıştır.

Siyah ve beyaz teknik olarak renk olmasa da bahsetmeden duramadım. İki kelime, iki kelimedir.
Hayatınız renk dolu olsun...

7 yorum:

seyyahbusra 08 Ağustos 2008 Cuma 12:59  

bir çok kelime farsça ve arapçadan gelmiş dilimize yerlerşmiş.
ve ben renkleri çok seviyorum :))

ALper ER 08 Ağustos 2008 Cuma 17:50  

ergün penbe'nin soyadını anlamsız buluyodum neden pembe diil diye şimdi anlıyorum ki pembe'nin asıl kökü penbeymiş :)

Adsız 09 Ağustos 2008 Cumartesi 01:43  

Selam ile...

Birbiriyle ilişkili sözcükler hakkında yazmak gelenekselleşmişe benziyor. (Bütünlük arz etmesi bakımından hoş bir gelenek bence.) İl adları, sebze adları ve gün adlarından sonra şimdi de renk adlarının etimolojisi incelenmiş. Belki de hayvan adları vardır sırada. (Yoksa yazıldı da ben mi göremedim.)

Geçenlerde öğrendiğim ilginç bir bilgiyle belki birilerine ışık yakmış olurum.
Köpek sözcüğü; şişmek, kabarmak anlamında kullanılan (eski Türkçedeki) köp- fiilinden geliyormuş. Dolayısıyla köpürmek ve köpük sözcükleri de aynı kökten türeme. Ne ilgisi var diyerek acele etmeyin, Nişanyan'dan öğrendiğimize göre köpek sözcüğü -şişmek, kabarmak ile iri sözcüğünün arasında kurulabilecek ilişkiden olmalı- 14. yüzyılda "iri bir tür köpek cinsi" anlamında kullanılıyormuş. İlerleyen zamanlarda da "it"in yerini tutar olmuş.

Kasımpatı 11 Ağustos 2008 Pazartesi 17:45  

Hiç aklıma gelmemişti.''Mavi'' çok anlamlı bir bayan ismi olma özelliği taşıyor aslında.Ama pek tercih edilmemiş.
İç Anadolu'da ''Maviş''olarak bayan ismi duymuştum ama ''Mavi''daha güzel ..
Çok ilginç geldi.Araştırma için teşekkürler sevgili Kabak Meltemi..

kabakmeltemi 12 Ağustos 2008 Salı 15:39  

seyyahbusra, evet o kadar çok kelime var ki kullandığımız, birçoğunun Arapça ve Farsça olması geçmişin izleri olsa gerek.

ALper ER, bu bilginin anlam veremediğin bir şeyi çözmesine sevindim. :)

İsimsiz, "köpek"i okumuştum ama ilgi alanıma giren "kedi"yi yazmıştım. :)
"İsimsiz"ler farkında mısınız hepiniz aynı isimdesiniz ve bu ne ironik...

Kasımpatı, bence de "Mavi" güzel ama dediğin gibi kullanılmamış bir isim... İlgin için ben teşekkür ederim.

ChaotiC 07 Eylül 2008 Pazar 01:38  

Ergün Penbe'nin neden Pembe değil de Penbe olduğunu da ben; Pembe yazmak isterken yanlışlıkla Penbe yazan memurun bir hatası olarak düşünürdüm =) Ayrıca benim adım da farsçada kirpik anlamına gelen müje kelimesinin çoğulu: Müjgan

Recep Hilmi Tufan 07 Eylül 2008 Pazar 01:42  

Ergün Penbe'nin soyadı hakkındaki tahmininiz doğru olabilir aslında. Adınızın anlamını da sayenizde öğrenmiş olduk...

Yorum Gönder

Eğer blogunuz/siteniz yoksa aşağıdaki listeden Adı/Url kısmını seçerek sadece adınızı yazarak yorum bırakabilirsiniz.

Yorumunuz için şimdiden teşekkürler...

Kelime / Deyim Arama

Yükleniyor...

Abone Olun Yazılanları İlk Siz Okuyun!

E-Posta adresinizi yazınız:

Sağlayıcı: FeedBurner

Şu anda

abonemiz var.