Sizlerin Sâyesinde!

Sâye kelimesi, Farsça gölge anlamına gelir. Bu kelimedeki -niz iyelik eki ve -de bulunma hâli eki cümleye, "Gölgenizde, korumanızda" anlamı verir. Bir insana veya topluluğa sâyenizde demek: " Sizin gölgeniz korudu beni, gölgenizle birlikte başarılar edindim, istediklerime kavuştum, gölgeniz bana arka çıktı, gölgeniz yanımda oldu, bana doğruları gösterdi, belki de hayatı anlamamı sağladı...vb " demektir.


"Çoğumuz, birçok kelimenin ne anlama geldiğini bilmeden kullanmaktayız. Biz sizlerin sâyesinde, bu kelimelerin biraz olsun menşeileri hakkında bilgi vermeye çalışıyoruz. Eğer sizler bu kelimelerin anlamını bilseydiniz, herhalde bizler bu kelimeleri "Laf olsun torba dolsun" mantığıyla yazmayacaktık. Ve böylece bize bir sorumluluk düşmeyecekti. Her şey sizin sâyenizde... " Diye düşünürken acaba "Sâyenizde" basit sözcüğünün kökü ne ve dilimize nereden geldi, diye kendime sordum. Biraz düşündükten sonra bunun, Osmanlıca dersinde öğrendiğimiz sâye (gölge) sözcüğüyle bir ilişkisi olabileceği aklıma geldi. Yaptığım araştırmalar sonucunda da yanılmadığımın farkına vardım ve bunu sizinle paylaşmamın faydalı olabileceğini düşündüğümden yazmaya karar verdim.


Bugün, bu kelime, bazı durumlarda anlatım bozukluğuna sebep olmaktadır. Bu durumu uygun bir örnekle kısaca açıklığa kavuşturduktan sonra yazıma son vereceğim. Ercan Saatçi'nin "Sâyenizde" adlı şarkısını bilirsiniz. Şimdi size bu şarkının bir dörtlüğünden yola çıkarak, bu kelimenin neden anlatım bozukluğuna yol açtığını açıklayacağım.


Ne gülerim ne de kızarım,
Ne de arkasından ağlarım.
Yüreğim aşklara küstü sâyenizde,
E bıktım artık fahişe gönüllerden.


Kulağa hoş gelen, insanı hafiften isyana sürükleyen bu şarkıyı incelediğimizde "Sâye" sözcüğünün yerinde kullanılmadığını görürüz. Sâye sözcüğü olumlu pekiştireç olup; (senin / onun) yüzünden sözcüğü olumsuz pekiştireçtir. İki sözcüğün kullanım yerlerinin karıştırılması da çoğu zaman anlatım bozukluğuna sebep olur.