Hep siz bana mı soru soracaksınız? Az da ben size sorayım. Sizce hangisi doğru "Kocaeli'de" mi yoksa "Kocaeli'nde" mi?
Geçenlerde Kocaeli ilimizde yangın çıkmıştı. (Allâh kimseye yaşatmasın bir daha.) Kimi haber kanallarında "Kocaeli'nde" kimi haber kanallarında ise "Kocaeli'de" diye geçti bu kelime. Aynı şekilde diğer ekleri de düşünmemiz lâzım bence.
İsmin diğer hâlleriyle kullanınca sorun olmuyor. Yâni "Kocaeli'ye" "Kocaeli'den" diyoruz.
Hadi bakalım sizce hangisi doğru? Bana hiç bakmayın ben de bilmiyorum. Tartışarak bir noktaya varalım birlikte...
Kocaeli'nde Mi Kocaeli'de Mi?
Yazan
Recep Hilmi Tufan
16 Nisan 2008 Çarşamba
Kategoriler turkce yanlislari
44 yorum:
Bir Kocaeli'li olarak ben söyleyeyim :).
Şimdi şöyle bir olay var, özel isim bile olsa iyelik eklerini falan takıyoruz günlük hayatta. Mesela Cabbar Cabbaroğlu diye bir adam olsa ve biz bu adamın tutuklandığını anlatmaya kalksak "Cabbar Cabbaroğlu'nu tutukladılar." deriz. Oysa adamın soyadı Yediboru olsaydı "Cabbar Yediboru'yu tutukladılar." şeklinde bir cümle kuracaktık.
Aynı şey Kocaeli'de de oluyor. Kocaeli'nin isminin hikayelerinden biri de, Kocaeli'yi yönetenlerden birinin çok büyük ellerinin olduğunu anlatır - valla bak :). "Koca Elli"den yuvarlanan bir şehir ismi yani - ama dediğim gibi bu yalnızca hikayelerden biri.
Ama kullanım yaygınlığı dersen, Kocaeli'de "Kocaeli'den çok başarılı öğrenciler çıkıyor mu?" veya "Kocaeli'yi sevmeyen ölsün gebersin, pislik poh." gibi cümleler kuruluyor; "Kocaeli'nden İstanbul'a kadar 93 kilometre var." veya "Kocaeli'ni güzelleştirmeye çalışıp sıvayan Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu da AKP'ye açılan kapatma davasının iddianamesinde siyasi yasağı istenen isimler arasında." gibi cümleler kurulmuyor.
www.haber34.com'da başlık 'Eminönü'nde Kaçak ...' biçimindeyken, başlığın hemen altında yeralan haberin ilk cümlesi 'Eminönü'de bir tekneye ...' olarak yazılmış; herhalde "bunların ikisi de doğru; düşünmenize gerek yok" demek istememişlerdir...
Sanıyorum bir algılama hatası yapılıyor ve Kocaeli'nin "eli" ya da Eminönü'nün "önü" kısımları farkında olmadan ayrı sözcük olarak düşünülüyor. Oysa ikisi de birleşik sözcükler. Peki birleşik olunca kurtarıyor muyuz? Bilmem!
Bir de uyak bularak denemek istedim. Kocaeli / Dereli (mutlaka bu adı taşıyan bir köyümüz, ilçemiz vardır): Dereli'nde kesinlikle olmuyor yani kulağa hoş gelmiyor demek istedim.
Son olarak uydurduğum bir ad olan "Kareli" adını deneyelim: Eğer anlam olarak geometrik şekli düşünürsem "Kareli'nde" olmuyor ancak çok karlı bir yer olduğundan o adı almış bir belde olduğunu varsayarsam "Kareli'nde" oluyor. O zaman anlam başlı başına bir etken gibi geldi.
Sonucu merak ediyorum.
Uzun uzun yorumlar gelmesine çok sevindim.
Sevgili Barış sanırım sen haklısın. Ben de böyle düşünüyordum ama tam olarak emin değildim. Bakalım diğer arkadaşlar ne düşünüyorlar bu konuda. Ayrıca 81 il 81 hikâye projemizde Kocaeli' ye de yer vereceğiz.
Sevgili Işıl Işıl, yorumun için çok teşekkürler. Eğer bir şeyin "eli" şeklindeyse oluyor yani. Eğer cümlede geçen "eli" "önü" kelimeleri ek değil de cümlenin aslındansa olmuyor. Verdiğiniz örneklerle açıklamışsınız zaten bunu. "Eminönü" ilçemiz için de çok yapılıyor bu hata haklısınız.
Sonucu ben de çok merak ediyorum. Diğer arkadaşların yorumlarını bekliyorum...
bence kocaeli,eminönü birleşik sözcükler olduğu için ayrı düşünülemez.bana kalırsa doğrusu ''Kocaeli'de , Eminönü'de'' olmalıdır.yoksa ''koca elinde,eminin önünde'' gibi anlamlar çıkıyor ve hiç de hoş olmuyor :))
Eminönü' ye demek de biraz abes kaçıyor sanki ya :)
tabii ki kocaeli´de!
cünküüüülümmm:
CANAKKALE´NDEN demiyoruz veya...
Istanbul´undan!
olur mu hic?
olmaz umarim!
Ya evet ama bunlar belirtili isim tamlaması şeklinde olduğu için tartışma konusu zaten sevgili Ayci...
R.Hilmi bence bu tür şeyler cümlede glişine göre kullanılır.Ve bana Kocaeli'de doğru gibi geliyor.Araya "n" konunca fazlalık gibi oluyor..
Birde sana hiçbirşeyin tam yazılışını soracağım.Çünkü çok farklı yazılıyor.Yazı olarak açıklamak zorunda değilsin.Hemen buradan açıklayabilirsin.
Bak şimdi.
hiç bir şey
hiçbir şey
hiç birşey diye 3 yazılışını gördüm.Hangisi doğru.Acaba önce yayımladın mı?.Bilmiyorum kısacık bir tekrar yaparsan sevinirim.teşekkür ederim..
güzel bir etkinlik bunlar güzel oluyor.Bence Kocaeli'de "n" fAZLA
Sevgili Birgül, doğrusu hiçbir şey. "Şey" kelimesi hiçbir zaman bir önceki kelimeye birleşmez. Hatta şöyle bir söylem vardır: "Her şey ayrı yazılır."
Sanırım bu konuda herkes hemfikir Erdal. Teşekkürler katkın için...
Tamam teşekkür ederim efendim.Sağolunuz:))
Rica ederim. Görevimiz...
ikiside uygundur bence,yanlış görünmüyor sanki.... :)
benim bir sorum olacak bir de... :)
**
beyin , beyinim de mi ? beynim de mi olarak kullanılır....? beynim de doğruysa eğer,nedendir efendim?
:) bu arada oyum sana bol bol hemde,ama hakettiğinden ;)
Doğrusu "beynim" şeklindedir sevgili Nurum. Bazı kelimelere (genellikle iki heceli olurlar) ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Buna "ünlü düşmesi" denir. "Gönül / Gönlü", Ağız / Ağzım" "Oğul / Oğlun" gibi. "Beyin" kelimesi de "Beynim" oluyor bu yüzden.
kısaca
-nde
Ben fazla tartismayacagim:) Ama guzel tesbitler yapilmis,yaziyi da, yorumlari da keyifle okudum...
Ben oyumu "Kocaeli' de" ye veriyorum:)
Nedenini de yazsaydın keşke 3K...
Oyunuz "Kocaeli'de" nin hanesine eklenmiştir Bir Anne :)
koca elinden neler çekmişti zavallı kadın
diyecektim vazgeçtim neden Kocaeli'nde de kocaeli'de değil
görünüşe bakalılırsa ikisi de olur ama akıcılık bakımından Kocaeli'nde demek daha doğru
ama bu bir kural değil yani yer adlarına göre farklılık gösterir
mesela Eminönü'nde mi demek daha akıcı Eminönü'de
cümle kuralım daha iyi anlaşılır
Eminönü'de nereleri gezebilirim
Eminönü'nde nereleri gezebilirim
sizce cümleyi kezintiye uğratmayan akıcılık veren hangisi
ayrıca dikkat ederseniz -de vurgu yaptırıyor
Eminönü de neresi der gibi
Artvin'de
Samsun'da
Ankara'da
Balıesir'de
bir çok yer adında -de kullanılmasında sorun yok ama istisnai olarak kocaeli'nde kullanılmalı
içinde anlamını -nde veriyor -de olursa vurgu gibi geliyor bana
Bu da farklı bir yorum. Haklısın aslında benim de kafam yattı. Teşekkürler uzun yorumun için 3K. Yorduk seni kusura bakma...
Kocaeli'li olarak bu yazıya bir yorum yapmam lazım.
Bence Kocaeli'de olmalı. Kocaeli'nde derseniz kocanın elinde gibi bir ifade ortaya çıkmaz mı? Kocaeli bir yer ismiyse Kocaeli'de olmalı.
Kocaeli zor bir kelime.
Nerelisin?
Kocaeli'liyim.
Ne guzel bir blog olmus burasi, ellerinize saglik...Turkcemizdeki kelimeleri katlettigimiz su donemde cok da gerekli bir konu secmissiniz...
Ben daha sık gelirim artik buraya:)
aaa dusuncemi soylemeden gidiyordum az kalsin...Ben de "Kocaeli'de" nin dogru oldugunu dusunuyorum;)
Sevgili Arzu-hâl, Kocaelili yazılır. Yani "-li" eki ayrılmaz. Ben de Afyonluyum mesela :)
Vallahi ne diyeyim. Herkes kendince haklı. O zaman sonuç olarak diyebiliriz ki "Kocaeli'de" yazılması gerekiyor ama biz dilimize kolay geldiği için "Kocaeli'nde" diyoruz.
Teşekkürler sevgili Ayşe, oylama sonucuna göre "Kocaeli'de" doğru çıktı. :)
Her zaman beklerim :)
Efendim, birleşik sözcükler tek bir sözcük kabul edilir. Birleşik sözcükler çeşitli yollarla oluşturulabilir: sıfat tamlaması (Kocaali) ad tamlaması (Kocaeli) cümle (imambayıldı), iki sıfat (soğukkanlı)...
İmdi mesele Kocaeli kelimesinin özel ad ve belirtisiz ad tamlaması olması, ünlü ile bitmesinden kaynaklanıyor. Ünlü ile biten bir özel ada veya tür adına ekleri nasıl getiriyor isek buna da öyle getirmeliyiz.
Birleşik adlarda eklerin nasıl kelimeye nasıl geleceği sorunsalı Cumhuriyet döneminden bu yana dil bilimcilerin başını ağrıtan bir sorunsaldır. Sorun aslında eski Arap alfabesinin yerine Yeni Türk Alfabesine geçiş döneminde tezahüre etmiştir. Türkçeleştirme hareketleri de bu sorunu iyice içinden çıkılmaz bir hal almıştır.
Bu sorun sadece "Kocaeli" kelimesine mahsus bir sorun değildir. Mesela "denizaltı" kelimesini düşünün. 'Deniz altı'na ile 'denizaltı'ya ifadesi sizce aynı anlama mı geliyor? 'Deniz altı'na indik demek denizin altına inmek anlamındadır. 'denizaltı'ya bindik ise şu bildiğimiz deniz aracı olana bindik anlamındadır.
"Tunceli'ne, Tunceli'ye", "Çayli'nei Çayeli'ne", "Beypazarı'na, Beypazarı'ya", "Gölbaşı'na, Gölbaşı'ya". Bunu örneklerle çoğaltmak mümkündür.
Sorunun tesbiti ve çözümü noktasında dil bilimciler birlik olunması gerektiğini hep vurgulamıştır. Ancak her yazım kılavuzunda, hattâ dil kurumu'nun yazım kılavuzunda da baskıya göre farklılık göstermektedir bu durum.
Dil Kurumu'nun sitesinde (tdk.org.tr) bu konu ile ilgili çeşitli makaleler olacaktı. Dileyen bana e-posta ile ulaşırsa temin edebilirim.
Selamlar.
Çok teşekkürler detaylı yorumlarınız ve bilgilendirmeniz için sevgili Avare ve Kaan Fakılı.
Hocam o makaleleri yorum olarak buraya yazsanız bir sorun teşkil eder mi?
Makaleler epey uzun. Bir de pdf formatında. Onun için sorun olabilir :) Ancak akşam eve geçtiğimde benim siteye yükler bağlantı verebilirim. Dileyen indirebilir.
Tamam hocam teşekkürler...
Bana sanki Kocaeli'de daha doğru gibi geliyor.Çünkü mesela Kütahya'da derken Kütahya'ndamı diyoruz? Kocanın elinde gibi bir anlam çıkıyor sanki :) Kafam karıştı yaw :S
Kütahya ile bunu kıyaslayamayız ki ablacığım. Mesela ben bugün anneme "Zeytinburnu'na gidiyorum" dedim. "Zeytinburnu'ya" demem lâzımdı yaa...
Prof. Dr. Hamza Zülfikar'ın yazısı. Bir dilsever hülasa ederse makbule geçer.
Ben bunu uzun uzadıya okuyup özetini yazayım buraya. Teşekkürler hocam.
bence kocaeli'de şeklinde olması lazım, 'n' harfi olan kaynaştırma harfi kocaeli'ne veya kocaeli'ye gibi kelimelerde kullanılabilir çünkü, iki ünlü yan yana gelmiş ve daha rahat ve anlaşılır olması için kaynaştırma harfi gereklidir ama kocaeli'de kelimesisinde iki ünlünün yan yana gelmesi gibi bir sorun olmadığı için 'n' olan kaynaştırma harfine gerek yoktur.
Seydilerli yorumun için teşekkürler. Bir olayı aydınlatırken diğerini ikileme düşürdünüz. Sizce Kocaeli'ne ve Kocaeli'ye ikisi de doğru mu?
bence kocaeli'ne ve kocaeli'ye kelimelerinin ikiside doğru ama kocaeli'ye kelimesi daha berrak ve açık anlatımındandan dolayı tercih edilmeli, 'y' kaynaştırma harfi daha çok kullanıldığı için anlaşılması daha kolay.
Teşekkürler açıklama için Seydilerli.
"İkiside" değil de "ikisi de" yazsanız, bir de ilk harfleri büyük yazsanız sizin yazınız da açık ve berrak olacak. :)
Onlarıda siz anlayıverin artık :) , yazımda önemli olan şeyi anladıysanız ne ÂLÂ :)
Anladık da açık olsun diye demiştim. Neyse teşekkürler yorumlarınız için...
benim oyum Kocaeli de demekten yana. Sanırım cümlenin gelişine göre kullanıyoruz. Kocaeline deyince sanki kelime anlam değiştiriyor gibi.Uzun uzun yorumları okudum da , recephilmi biz bu işi seninle sökeceğiz.
Evet Lale, Kocaeli' de, Kocaeli' ye doğru olarak karar verdik biz de. TDK' ya diyelim de bizi kaynak göstersin bu doğru desin :)
bir çok yorumcunun düştüğü genel hata
kocaeline kelimesiyle koca eline kelimesini aynı anlam yüklemeleri
birinci olarak hata eğer kocaeline dedikleri şehir olan kocaeli ise
kocaeli'ne yazılır
ikinci hata kocaeline şeklinde bir kelime türkcede yoktur tabi koca eli diyorlarsa koca ve el ayrı yazılır
üçüncü hata bileşik söcükler yeni kelimeler oluşturur ve bu yeni kelimeyi oluşturan kelimelerin anlamlarında tamamen farklı bir anlam oluşturur.
daha fazla açıklama yapmayayım yoksa Recep Hilmi'nin dilinden kurtulamam madem biliyorsun neden uymuyorsun gramere ve imlaya diyebilir
ne demişler Hocanın dediğini yap yaptığını yapma
yani dediğimi yapın ama benim hatalarımı görmeyin siz doğrudan şaşmayın
cümlelerde akıcılık ön plana çıkar akıcılığı kesintiye uğratan söz dizimi kural dahi olsa istisnası uygulanır bu nedenle Kocaeli'nde diyebilirsiniz rahatlıkla
Sonuç olarak her ikisi de doğru. Herkes istediğini kullansın o zaman...
Bir baska örnekle konuya acılım getireyim ben de 'Su' sözcüğünün özel ad ve tür adı olarak aldığı tamlayan ekleri farklıdır.Özel ad olunca Su'nun , tür adı olunca suyun şeklinde yazılması gibi Kocaeli adına da aynı eki getirdiğinizde 'Kocaeli'ye' veya 'Kocaeli'ne' alternatiflerinden 'Kocaeli'ne' daha kabul edilen bir kullanım gibi geliyor bana.Bir de gerekli olmadıgı halde ek ya da sözcük zamirlerden sonra gelen bazı ekler araya 'n' sesini yaygın olarak almaktadır.Bu(n)da,o(n)dan,arabası(n)dan... örneklerinde oldugu gibi.Kocaeli yeni bir sözcük olsa da ad tamlaması biçiminde kuruldugu için tamlananında bulunan iyelik zamiri nedeniyle Kocaeli'(n)de yazılması, diğer örneklerle uyumludur.
Ben hiç bu açıdan düşünmemiştim olayı Sevgili Esperanto. Çok güzel açıklamışsınız. Katkınız için teşekkürler...
Yorum Gönder
Eğer blogunuz/siteniz yoksa aşağıdaki listeden Adı/Url kısmını seçerek sadece adınızı yazarak yorum bırakabilirsiniz.
Yorumunuz için şimdiden teşekkürler...